A papisa Xoana

Publicado: Outubro 17, 2011 en identidade(s), libros, películas, trans

Historia

Segundo as biografías medievais, Xoana nacería en 822 en Ingelheim, preto de Maguncia. Ávida de coñecementos, vive por un tempo en Atenas. Nesa época non se permite ás mulleres realizar estudos, polo que se fai pasar por un mozo e toma o nome de Xoán o Inglés. Este engano permítelle frecuentar desde entón as máis importantes abadías do século XII en Francia, entre elas a de Saint-Germain-deas-Prés, e de adquirir alí grandes coñecementos.

Cando chega a Roma dáse inmediatamente a coñecer pola súa sabedoría e a súa piedade. Sendo xa cardeal, á morte do papa León IV é designada para sucederlle en 855. Ninguén coñece a súa verdadeira identidade e Xoana accede ao trono pontificio co nome de Xoán VIII o Anxelical. Desempeña o seu cargo con gran dedicación e móstrase moi digna del. Pero en abril do ano 858, durante unha festa de Rogativas, desvanécese repentinamente en plena rúa, dá a luz pouco despois a un neno e morre nas horas seguintes. O escándalo entre os fieis é enorme e a papisa é enterrada ás agachadas nun lugar non consagrado.

O libro do século XIII que relata a historia da papisa titúlase Chronicon Pontificum et Imperatorum (Crónica de Papas e Emperadores) e foi escrito polo sacerdote dominico Martín de Troppau. Pouco tempo antes outro dominico, Esteban de Borbón, menciona tamén o caso dunha muller que foi papa, pero sitúao máis tardiamente, ao redor do ano 1100. Mesmo existen relatos presentados como máis antigos, pero en realidade apócrifos, que se refiren a este feito. O mesmo papa León II mencionaría nunha carta ao patriarca de Constantinopla, a mediados do século XI, a “unha muller que ocupou o trono dos Pontífices de Roma”.

Só hai un feito certo: a principios do século XV a presenza histórica da papisa é aceptada por todos, posto que varios altos cargos da Igrexa dan fe diso nos seus escritos, os que Roma non xulga necesariamente censurar. En ningún caso pódese soster que a historia de Xoana fose inventada por detractores da Igrexa para asestar un golpe baixo á súa reputación. Pola contra, o primeiro autor que tomou definitivamente posición en contra da existencia dunha muller pontífice é un protestante chamado David Blondel, en 1947…

Cal podería ser a lexitimidade dun relato que en verdade parece bastante fantástico? A teoría que refuta a existencia da papisa pretendendo que unha muller non podería esconderse por tanto tempo baixo roupaxes masculinas vese contradita por un feito escencial: A Igrexa admitiu a existencia de Xoana durante séculos. Ademais, moitas santas e beatas (Eufrasia, Hildegarda, Eugenia) parecen vivir de incógnito entre monxes vestindo roupas masculinas até a súa morte.

Por sobre todo, a confusión que reina en torno ao papa recoñecido hoxe en día como sucesor inmediato de León IV, Bieito III, permite expor estas hipóteses. A existencia de Bieito non se menciona no máis antigo exemplar coñecido do Liber Pontificales. Os escasos cronistas que falan del atribúenlle un físico atractivo, unha marcada aversión por aparecer en público, así como unha gran moderación.

Practicamente non se sabe nada máis sobre el, senón que case foi vítima dun antipapa, que morreu subitamente o 17 de abril de 858, e que foi enterrado fóra da Basílica de San Pedro, segundo a súa vontade, xa que se xulgou a si mesmo “indigno de estar xunto aos santos”.

Todos estes feitos poden adaptarse ao reinado da misteriosa papisa, tan ben como a do incerto Bieito. A historia oficial da Igrexa rebautizaría a Xoana ou Xoán VIII o Anxelical, chamándoo Bieito para poder disimular mellor o seu sexo?

Literatura e filmes

Toda esta controversia levou ao erudito Onofrio Panvinio, monxe agustino, a redactar en 1562 a primeira refutación seria da lenda, no seu Vitæ Pontificum (Vida dos papas). No século XVII, os luteranos uníronse aos seus argumentos. A polémica aínda segue viva a día de hoxe e son numerosos os artigos que se poden atopar a favor e en contra desta historia.


En 1886, o grego Emmanuel Royidis publicou La papisa Juana, que veu a relanzar o mito. Antes, Petrarca vírase atraído pola lenda. No século XX interesáronse por ela outros escritores, como Lawrence Durrell, Renée Dunan ou Alfred Jarry.

En 1972 Michael Anderson dirixiu “A Papisa Xoana“, con Liv Ullmann, como protagonista, representando Xoana.
En outubro de 2009, estreouse a película “A papisa”, unha produción alemá, británica, italiana e española dirixida polo director alemán Sönke Wortmann, baseada na novela “La Papisa” (1996) de  Donna Woolfolk Cross.

 

 

Mar F. Cendón

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s